holocaust, jewish, extermination, concentration camp, shoah, auschwitz, belzec, treblinka, monowitz, birkenau, night of the long knives,
deportations, judenrat, majdanek, westerbork, chelmno, vught, wannsee, theresienstadt, roma, sinti, night of the broken glass, extermination camps, nazi´s,
hitler, jews, diaspora, jewish council, judenrat, transportation, birkenau, ghetto, hans vanderwerff, sion soeters, aktion reinhard, terezin, himmler, david irving
holocaust denial, holocaust lest we forget, jews, synagogue, oswald pohl, odilo globocnik, deportations, judenrat, majdanek, westerbork, chelmno, vught,
wannsee, theresienstadt, roma, sinti, night of the broken glass, extermination camps, nazi´s, hitler, jews, diaspora, jewish council, judenrat, transportation,
birkenau, ghetto, hans vanderwerff, sion soeters, aktion reinhard, terezin, himmler, david irving, holocaust denial, holocaust lest we forget, jews, synagogue,
oswald pohl, siegfried seidl, protectorate, bohemia, moravia, murmelstein, karl rahm, anton burger, karl hermann frank,

 

Sobibor - Vernietigingskamp


Het treinstation van Sobibor. Drie Duitse spoorwegbeambte.


       Het vernietigingskamp Sobibor werd in maart 1942 opgericht.  SS Obersturmführer - SS 1ste Lt. Richard Thomalla, een protégé van SS Polizeiführer - SS Chef van Politie Odilo Globocnik, had het kamp voorbereid.  SS Reichsführer - SS Rijksleider Heinrich Himmler benoemde SS-Obersturmführer - SS 1ste Lt. Franz Stangl tot eerste commandant van Sobibor.  SS-Obersturmführer - SS-1ste Lt. Franz Reichleitner, van hem is geen foto beschikbaar, werd zijn opvolger in september 1942.


Grotere kaart weergeven

 Locatie van vernietigingskamp Sobibor.


       Het vernietigingskamp bestond uit vier gedeelten. Elk was voorzien van een eigen omheining. Kamp I werd het Vorlager genoemd. Het perron behoorde bij het Vorlager. Boven de hoofdingang hing een houten bord waarop in gotische letters de naam SS-Sonderkommando was geschreven. Kamp II was het ontvangstterrein. Bij aankomst kwamen de slachtoffers eerst hier terecht voor ze doorgestuurd werden naar Kamp III, het eigenlijke vernietigingscentrum. Daar stond het gebouw met de gaskamers. Gevangenen die voor dit onmenselijke werk geselecteerd waren, werden hier ondergebracht. Het 150 m lange pad tussen Kamp II en Kamp III was met prikkeldraad en dennentakken gecamoufleerd. Het werd door de SS´ers spottend Himmelfahrtstrasze - Hemelvaartstraat genoemd. Later werd kamp IV gebouwd voor de munitie bunkers. Uitkijktorens langs de dubbele buitenste omheining bewaakten het totale complex. Rond het gehele kamp was een mijnenveld aangelegd. Onmiddellijk na de aankomst van Franz Stangl, april 1942, werd met het vernietigingsplan begonnen. Geschat wordt dat zeker 250,000 mensen door de nazi's in Sobibor vermoord werden. Het merendeel waren Joden.

 
Map Copyright Jennifer Rosenberg, 1998

Vorlager: 

  • Onderkomens van de SS
  • Onderkomens van de Oekraïense bewakers
  • Wapenkamer 
  • SS keuken
  • Het perron
  • Bakkerij

Lager I:

  • Gevangenen barakken
  • Werkplaatsen (kleermaker, schoenmaker, timmerwerkplaats etc.)

Lager II:

  • Plaats waar nieuwe slachtoffers van hun kleding en andere eigendommen werden ontdaan
  • Plaats waar de eigendommen werden gesorteerd en verwerkt

Lager III:

  • Gas kamers
  • Brandstapels om lijken te verbranden
  • Onderkomen voor gevangenen werkzaam in Lager III

Lager IV:

  • In de zomer van 1943 begon de bouw van opslagplaatsen voor buitgemaakte ammunitie

      Vanaf 1 november 1941 werden drie vernietigingskampen opgericht om Joden uit de nabij liggende ghetto's en slachtoffers die door de nazi's als politiek schadelijk geacht werden uit te roeien. Het eerste kamp lag vlak bij Belzec. Sobibor volgde en als laatste van de drie werd Treblinka geconstrueerd. Alle drie vernietigingskampen lagen vlak bij de grens van het hedendaagse Belarus en de Oekraïne. Daar was het dun bevolkt, dicht bebost en er lag een spoorwegnet, want zelfs het kleinste dorp was met de trein bereikbaar en beschikte over een station. Uiterst geschikt om het plan Operatie Reinhard uit te voeren aangezien deze actie maximale geheimhouding vereiste.

       Het is interessant om te weten dat andere vernietigingskampen, zoals Birkenau, Chelmno en Majdanek, niet aan de gewenste eisen voldeden. Onder het mom van werkverschaffing werden slachtoffers naar het Oosten gedeporteerd om aldaar gedood te worden. Aanvankelijk werden ongeveer 700 Joodse slavenarbeiders vooruit gezonden om met de aanleg van Sobibor te beginnen. Ze werden daarin bijgestaan door Poolse arbeiders. Het werk begon in maart 1942. De bouwkundigen voor dit project maakten gebruik van de eerder opgedane ervaring in Belzec.

       De afmetingen van Sobibor waren 400 x 610 meter. Het kamp was omheind met 3 rijen prikkeldraad met hier en daar een wachttoren voor extra bewaking. Het ontvangstterrein, bestaande uit het station met een klein perron, bood plaats aan een treinstel bestaande uit 20 goederenwagons. Op het Vorlager stonden de administratiegebouwen, de barakken voor de SS en het onderkomen voor de Oekraïners, alsmede hun wapenkamer.

       Ook werd het Vorlager gebruikt om de Sonderkommandos te huisvesten. Deze Joden ondergingen een iets betere behandeling dan de ongelukkigen, die gedwongen werden om het afschuwelijke werk in de crematoria uit te voeren. Deze Sonderkommandos moesten de achtergelaten bagage opruimen en persoonlijke eigendommen sorteren. Ook waren ze verantwoordelijk voor het verwerken van goud, dat van de slachtoffers afgenomen was, sieraden, maar ook tandvullingen. Onder hen waren juweliers, timmerlieden, kleermakers, schoenmakers en kappers. De zojuist aangekomen Joden werden, nadat ze van al hun aardse bezittingen beroofd waren, inclusief de kleding die ze droegen, via het 3 tot 4 meter brede pad, de Hemelvaartsstraat, van Kamp II naar Kamp III gejaagd. Halverwege werden de vrouwen nog van het hoofdhaar ontdaan waarna allen, eenmaal in Kamp III aangekomen, werden omgebracht.

       Kamp III was het meest afgelegen. Het lag omringd door bomen. De afmeting van de gaskamers bedroeg 4 x 4 x 2.2 meter. Elke gaskamer moest tussen 450-500 slachtoffers per keer verwerken om aan de vereiste quota te voldoen. Als gifgas werd koolmonoxide gebruikt dat door dieselmotoren werd aangeleverd. Nadat het gifgas zijn werk had gedaan, werden de lijken door het crematorium Sonderkommando verwijderd en in massagraven gedeponeerd. De zwakken, bedlegerigen en ernstig zieken werden door de SS per smalspoor regelrecht naar de plaats van de massagraven gereden waar ze met een kogel werden afgemaakt. Vaak werden jonge kinderen op de zelfde manier om het leven gebracht. Na de opstand in 1943 werden de graven geopend en de lijken verbrand. Elk bewijs van massamoord moest uitgewist worden.

       Tussen mei en juli 1942 werden ongeveer 100,000 Joden in Sobibor vermoord. Ze kwamen uit Lublin en omgeving, Tsjechoslowakije, Duitsland en Oostenrijk. Hun werd verteld dat ze in een doorgangskamp aangekomen waren. Het stationsgebouwtje was speciaal ingericht om hen gerust te stellen. Er was zelfs een klok en een bord met de aankomsttijd van de trein die uit de andere richting moest komen. Dat geen andere trein binnen zou komen en dat de klok altijd dezelfde tijd aangaf ging aan de meesten voorbij. Tussen aankomst en einddoel zat niet meer dan 20 tot 30 minuten. Het uitzoeken van alle bagage, het sorteren van kostbaarheden en meegebracht voedsel, het uitkleden, de scheiding tussen mannen, vrouwen en jonge kinderen tot aan de uiteindelijke vergassing nam voor een konvooi van ongeveer 20 wagons niet meer dan 3 uur in beslag.

       Het vernietigingsproces werd gestopt tussen augustus en september 1942, omdat verbeteringen aangebracht moesten worden aan het spoortraject. Het aantal gaskamers werd uitgebreid van 3 tot 6. Aan elke kant van de corridor die door het midden van het gebouw liep waren er nu drie. Deze 'verbeteringen' stelden de SS in staat om het aantal mensen dat tezamen vermoord moest worden te verhogen tot 1,200. Ook had Sobibor nu een nieuwe commandant. Reichleitner nam over van Stangl in oktober 1942. Hij zou tot aan het eind, de zomer van 1943, op deze post blijven.

       Gedurende deze periode werden ongeveer 70,000 tot 80,000 Joden uit Galacia, 145,000 tot 150,000 Joden uit het Generaal Gouvernement en 25,000 Slowaakse Joden vermoord. Het eerste transport Franse Joden kwam aan in maart 1943. Negentien transporten vervoerden 35,000 Nederlandse Joden naar Sobibor. Als laatsten werden Joden uit de ghetto's van Wilna, Minsk en Lida vermoord. Leden van de Sonderkommandos kwamen op 14 oktober 1943 in opstand. Velen verloren daarbij het leven, maar sommigen slaagden er in om uit te breken, waaronder de Nederlandse jonge vrouw Selma Wijnberg.

 

 Begrafenis van de gedode SS'ers na de opstand

Overlevenden van de opstand, voor midden, Selma en Sacha


       Himmler, die in februari 1943 het kamp bezocht, gaf de opdracht om van Sobibor een concentratiekamp te maken. Dat moest in juli 1943 plaats vinden. Dit bevelschrift werd door de leden van de diverse Sonderkommandos feitelijk als een doodstraf gezien. Ondertussen had een verzetsgroep onder hen reeds een ontvluchtingsplan uitgewerkt. Dat plan was ontworpen door Leon Feldhendler. Hij werd hierin bijgestaan door Alexander (Sacha) Perchersky, een Joodse officier uit het Rode leger die in september 1943 als krijgsgevangene in het kamp was aangekomen. De opstand zou plaats vinden op 14 oktober 1943. Tijdens het gevecht voor de vrijheid dat volgde werden 11 SS´ers en verscheidene Oekraïners om het leven gebracht. Meer dan 300 Joden wisten te ontsnappen, maar tientallen kwamen in het mijnenveld dat rond het kamp lag om, terwijl meer dan honderd in de dagen daarop opgespoord en doodgeschoten werden. Minder dan 50 overleefden Sobibor en de opstand om het einde van de oorlog mee te maken. De uit Grongingen afkomstige Selma Wijnberg vond met haar man Chaim Engel na de oorlog in Amerika een veilig heenkomen. Het kamp werd opgeheven in oktober 1943, alle gebouwen werden vernietigd en het terrein omgewerkt tot boerenland.